نام کتاب: گوش‌ماهی‌های خرد‌شده
نویسنده: هنگامه ناهید
انتشارات: نشر روزنه
گروه بندی: شعر فارسی
قطع: جیبی
نوع جلد: شمیز
تعداد صفحات: ۱۸۰ صفحه
گوش‌ماهی‌های خرد‌شده نخستین مجموعه هایکوی هنگامه ناهید است؛ مجموعه‌ای که در یکی از دوره‌های دشوار زندگی او شکل گرفت، زمانی که ادبیات ــ به‌ویژه شعر فارسی و جهان ــ به فضایی برای بازاندیشی، مشاهده و بیان احساساتش بدل شد. هایکوهای این مجموعه در سال‌هایی نوشته شده‌اند که شاعر هنوز در وطنش، ایران زندگی می‌کرد. او با نوشتن این هایکوها توانست بازتابی از نگاهش به زندگی و پیرامون خویشتن، طبیعت، تنهایی، عشق، زوال و لحظه‌های گذرای تجربه‌ی انسانی را ثبت کند.
هایکوهای این مجموعه بسیار مبتنی بر تجربه‌ی شخصی او و تصویرند و هایکوسرا تلاش می‌کند با زبانی ساده و فشرده، لحظه‌ای مشخص، نمایی از طبیعت یا حالتی انسانی را روایت کند. طبیعت در این هایکوها تنها پس‌زمینه نیست؛ بلکه اغلب با احساسات و تجربه‌ی زیسته شاعر درهم می‌آمیزد و تبدیل می‌شود به بخشی از فضای عاطفی شعر.
یکی از موضوع‌های اصلی مطرح‌شده در مقدمه‌ی این کتاب، نسبت میان هایکوی ژاپنی و سنت شعر کوتاه در زبان فارسی است. نویسنده با اشاره به نقش احمد شاملو و ع. پاشایی در معرفی و گسترش هایکو در ادبیات معاصر فارسی، بر این نکته تأکید می‌کند که شعر کوتاه و طبیعت‌محور برای مخاطب ایرانی پدیده‌ای بیگانه نبوده است. در مقدمه کتاب به نمونه‌هایی از قالب‌های کوتاه در سنت ادبی و فرهنگ‌های گوناگون ایران، از جمله نوخسروانی، شعر خشتی و لیکو، اشاره می‌شود و این پرسش مطرح می‌شود که آیا می‌توان برای هایکو در زبان فارسی هویتی مستقل و بومی در نظر گرفت؛ هویتی که الزاماً تابع ویژگی‌های آوایی و هجایی زبان ژاپنی نباشد، اما روح ایجاز، مشاهده و ارتباط با طبیعت را حفظ کند.
همان‌گونه که در مقدمه کتاب آمده است، زبان فارسی ویژگی‌هایی مانند «مورا» در زبان ژاپنی ندارد و هایکوی فارسی نیز هنوز نمی‌تواند دقیقاً بر اساس همان ساختار سنتی ژاپنی تعریف شود. با این حال، نگاه این مجموعه به هایکو بر این اساس شکل گرفته که شعر کوتاه فارسی می‌تواند عناصر طبیعی، فرهنگی و عاطفی بومی خود را وارد این قالب کند و به بیانی مستقل برسد.
در همین زمینه، شاعر می‌نویسد که هنگام مواجهه با لطافت و ایجاز هایکو، می‌توان رد نوعی آشنایی دیرینه را در سنت شعر فارسی نیز احساس کرد؛ شعری کوتاه، تصویری و فشرده که با طبیعت و تجربه‌ی انسانی پیوند دارد. و زمانی‌که از این منظر به گوش‌ماهی‌های خرد‌شده می‌نگریم، درمی‌یابیم که این کتاب تلاشی است برای یافتن زبانی شخصی در هایکوی فارسی؛ زبانی که از یک‌سو با سنت این قالب در ادبیات جهان آشناست و از سوی دیگر، از طبیعت، فرهنگ، زبان و تجربه‌ی زیسته ایرانی منشأ می‌گیرد.
برای نمونه، در کتاب به این بیت از مولانا اشاره شده است:
«زمانی که به شعر لطیف هایکو می‌نگریم، متوجه می‌شویم که همه‌ی ما ایرانیان، سال‌ها و سال‌هاست که هایکو را می‌شناسیم و با آن عاشقی‌ها کرده‌ایم و شاید بتوان گفت هایکوی پارسی، شعری‌ست نو که در آن به جای عناصر طبیعی خارجی، عناصر طبیعی کشورمان، با حس و حال وطنی موج می‌زند.
چنانچه حضرت مولانا می‌گوید:
دلم چون برگ
می‌لرزد
شب و روز»
*******
برای خرید این کتاب، می‌توانید بر روی لینک‌های زیر کلیک فرمایید:
لینک یک) نشر روزنه
لینک دو) شهرکتاب آنلاین
لینک سه) 30book
لینک چهارم) کتاب فرهنگ
لینک پنجم) دیجی کالا
