کودک در زمان (۲۰۱۷) (۱)
(2017) The Child in Time
کارگردان: جولین فارینو
نویسنده: استفان بوچارد
بر اساس کتاب «کودک در زمان» نوشتهی ایان مکایوِن
تهیهکننده: گرین مارمیون
ژانر: درام
محصول: بریتانیا
مدت: ۹۰ دقیقه
“توجه فرمایید، با خواندن این مطلب، ممکن است داستان فیلم لو برود.”
۲۹ تیر سال ۱۳۹۶، خبر ربودهشدن بنیتای کوچک و شیرخواره، ایران را تکان داد. ربایندهی اتومبیل پدر او، هنگام سرقت، خبر نداشته که کودکی در صندلی عقب است و بعد هم که فهمید، خودرو و کودک درونش را رها کرد به امید اینکه کسی پیدایشان میکند؛ اما طی چند روز کسی اتومبیل و کودک را نیافت و این داستان به یک تراژدی دردناک ختم شد. مردم که نسبت به این واقعهی غمانگیز حساس شده بودند، خبر بد دیگری دریافت کردند مبنی بر گم شدن دخترکی زیبا بهنام آتنا و چند روز بعد، تراژدی هولناکتر دیگری رخ داد.

گمشدن و ربودهشدن کودکان سابقهای طولانیای دارد و گرچه این روزها شبکههای اجتماعی، رسانهها و در کل تکنولوژی به پیداشدن کودکان کمک زیادی میکند با این حال، هنوز هم برخی از بچهها هرگز پیدا نمیشوند، نه زنده و نه مردهشان و والدین آنها تا آخرین لحظهی حیات در برزخی ترسناک میمانند. گمشدن یک کودک که بیدفاع است و معصوم، خارج از تحمل هر پدر و مادریست و اگر فرزند پیدا نشود، فکر و خیالات عجیب، آنها را راحت نمیگذارد، زندگیشان را کاملا بر هم میزند و ممکن است مجنونشان کند.
بر همین اساس، یعنی پیدا نشدن فرزندی که گم شده، ایان مکایوِن در سال ۱۹۸۷ کتابی با نام کودک در زمان نوشت که رمان موفقی از آب درآمد و هنوز هم خوب فروش میرود. در سال ۲۰۱۷ از روی این کتاب فیلمی به همین نام ساخته شد، فیلمی خوب و همانند کتاب بسیار تأثیرگذار با بازی بندیکت کامبربچ و کلی مکدونالد.
بازی کمبربچ در نقش پدری که عذاب وجدان و ناراحتی و رنجِ ناشی از گم کردن فرزند دست از سرش برنمیدارد قابل تحسین است. نگاههای مبهم و گنگ او، حکایت از درماندگی عمیقش میدهد. مردی که معلق میان زمین و هوا مانده و هیچ کاری از دستش برنمیآید. او برخلاف همسرش که توانسته خود را با این شرایط تطبیق دهد و بپذیرد که فرزندشان شاید برای ابد گم شده و پیدا نخواهد شد، بعد از گذشت چند سال، هنوز با گم شدن دخترکش کنار نیآمده و در کوچه و خیابان چشم میچرخاند و بهدنبال او میگردد و سعی میکند بفهمد او در این سن و سال چه شکلی شده، برای همین گاهی بچههای مردم را جای فرزندش به اشتباه میگیرد، این اشتباه را باور میکند و کورسوی امیدی در دلش روشن میشود و کمی بعد، وقتی متوجه میشود که طرفش را عوضی گرفته، امیدش ناامید شده و قلبش دوباره و این بار بدتر و سختتر از قبل میشکند.

کودک در زمان، فیلم تعلیقدارد و نفسگیریست که هر چه جلو میرود، بهواسطهی آشکارشدن داستانش، همه چیز عجیبتر و بغرنجتر میشود بهخصوص زمانیکه بیننده در مییابد مدت مدیدی از گمشدن دخترک میگذرد. فیلم سعی کرده با در هم تنیدن فلاشبکها و شناور نگه داشتن ذهن بیننده تا نیمساعت اول، نشان دهد که برای استفان (بندیکت کمبربچ) همه چیز هنوز مانند روز اول است، مانند همان لحظهی اول که متوجه شد دخترکش نیست؛ ترفندی ایدهآل که هم گیج و معلق بودن استفان را نشان میدهد و هم بر اضطراب و استرس بیننده میافزاید تا جاییکه مخاطب برای یک لحظه هم که شده، در اثر فشاری که فیلم بر او وارد میکند، نمیتواند و نمیخواهد خود را جای پدر و مادری که فرزندش گم میشود تصور کند. فشار و تنش در فیلم هر لحظه بیشتر میشود و از طرفی نرمنرم کور سوی امیدی هم رشد میکند و جان میگیرد: یادگرفتن پیانو.
استفان برای نزدیکشدن دوباره به همسرش راهی مییابد، او سعی میکند پیانو نواختن را بیآموزد، پس صدای ساز زدنش را ضبط میکند و برای همسرش میفرستد تا او گوش دهد و اشکالاتش را رفع کند؛ آموزش و رفع اشکال از راه دور. این امر گرچه در ابتدا بسیار سخت به نظر میرسد؛ اما شدنیست و شاید این درخواست روح استفان از اوست، درخواست تغیریست که استفان ناخودآگاه به آن تن داده. او باید دوباره از جایی شروع کند، باید بپذیرد که هنوز بدون دخترکش زنده است و زندگی جریان دارد که اگر اینطور نبود، او تمایلی به ادامهی زندگی نداشت، امید نداشت و نمیخواست دوباره همسرش را بهخودش نزدیک کند و همان کاری را میکرد که دوستش چارلز (استفان کمپل مور) انجام داد: خاتمهدادن به زندگی.
هنر و قدرت کارگردانی فارینو، نیاز به تعریف ندارد، او کارگردان باسابقهایست با دید هنری فوقالعاده که خوب میداند از دل هر موقعیتی چه چیزی را بیرون بکشد تا فیلم ـ یا سریالهایی که ساخته ـ در جهت اصلی درام پیش برود و همسو و هماهنگ با فرم کلی باشد. او استادانه از دل تاریکیهای فیلم کودک در زمان، با کمک موسیقی امید را بیرون میکشد و کمکم اذهان را برای برخورد با نماهای سورئال آماده میکند. استفان گاهی با دخترش حرف میزند، او را میبیند و در تخیلاتش همه چیز را هزار بار مرور میکند و فارینو گاهی برای تخیلات او مرزی قائل میشود و گاهی هم این مرز را میشکند تا بیننده به دیدن این تخیلات عادت کند، و بعد بتواند برگ برندهاش، یعنی پسرکی که لحظهای هست و لحظهی دیگر نیست را زمین بزند و امید و نور و روشنایی را به فیلم تزریق کند و پایانی واقعگرایانه و خوب را رقم بزند،؛ پایانی که هم تلخ است و هم شیرین و معجزهای در خود دارد: زنده نگه داشتن عشق و امید.
پینوشت:
۱) برای دریافت اطلاعات بیشتر در مورد فیلم «کودک در زمان» اینجا کلیک کنید.